قاعدهٔ «زیادة المبانی تدلّ على زیادة المعانی» از قواعد مشهور زبان‌شناسی در سنت عربی است که میان ساخت واژه و ژرفای معنایی آن پیوند برقرار می‌کند. بر اساس این قاعده، افزایش آوایی یا ساختی در واژهٔ عربی می‌تواند به افزایش معنای آن، یا شدت و گسترهٔ دلالت آن بینجامد؛ البته این امر تنها در حدود صرفی و ساختاری معینی رخ می‌دهد. این قاعده در آثار صرف، بلاغت و تفسیر حضوری گسترده دارد، اما اعتبار و اطلاق آن همواره محلّ بحث بوده است؛ زیرا تفاوت‌های معناییِ ظریف میان صیغه‌های فعلی و اسمی در زبان عربی موجب شده است که برخی آن را قاعده‌ای عام بدانند و برخی دیگر در کلیت آن تشکیک کنند. این پژوهش با اتخاذ روش توصیفی–تحلیلی، موارد کاربرد این قاعده را در منابع زبانی و تفسیری بررسی می‌کند، شواهد صرفی و بلاغی را تحلیل می‌نماید، دیدگاه‌های موافق و مخالف را مقایسه می‌کند و نمونه‌هایی را که به‌عنوان نقض این قاعده مطرح شده‌اند، با معیارهای معتبر زبانی می‌آزماید. همچنین با بهره‌گیری از مطالعهٔ تطبیقی میان ساخت‌های صرفی و نمونه‌های قرآنی، قلمرو اطّراد و موارد استثنای قابل اعتنا را مشخص می‌سازد. هدف این پژوهش ارزیابی صحّت و حدود قاعده، تبیین شرایط جاری بودن آن از طریق تفکیک میان افزایشِ معنایی و افزایشِ صرفاً کارکردی، کشف درجهٔ عمومیت یا غالبیت آن، و تبیین جایگاه این قاعده در تفسیر و بلاغت است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این قاعده در اصل خود صحیح است، اما مطلق و فراگیر نیست؛ بلکه تنها در مواردی صدق می‌کند که وحدتِ صیغه، اشتقاق و نوع صرفی میان دو واژه برقرار باشد، و در مقابل، افزایش‌های کارکردی یا سبک‌شناختی خارج از قلمرو آن قرار می‌گیرند. نتایج همچنین بیان می‌کند که نمونه‌های مشهورِ نقض—مانند تصغیر یا کاربرد مصدر در مقام مبالغه—در حقیقت خارج از محدودهٔ قاعده بوده و نقض واقعی به‌شمار نمی‌آیند. در پایان، پژوهش نشان می‌دهد که این قاعده قاعده‌ای غالب و منضبط است که در چارچوبی مشخص عمل می‌کند، و رعایت شرایط آن به فهم دقیق‌ترِ اوزان عربی و دلالت‌های آن‌ها کمک می‌کند؛ ازاین‌رو می‌توان آن را ابزاری معتبر در تحلیل‌های زبانی و بلاغی دانست.